ప్ర‌జ‌ల మ‌నిషి బొమ్మ‌గాని ధ‌ర్మ‌బిక్షం

ప్ర‌పంచ చ‌రిత్ర‌లో సామాన్యులు అత్యంత శ‌క్తివంత‌మైన రాచ‌రికాన్ని కూక‌టివేళ్ల‌తొ పెక‌లించేందుకు సాగించిన‌ పోరు మ‌హ‌త్త‌ర‌ తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాటం. క‌ట్టుబానిస‌త్వం, వెట్టిచాకిరి నుంచి స్వేచ్ఛ‌, స్వాతంత్ర్యం, స‌మాన‌త్వం కోసం క‌ర్క‌శ నిజాం నిరంకుశ పాల‌న‌పై ఉక్కు పిడికిలి బిగించిన ఈ అస‌మాన పోరు భార‌తావ‌నికి పోరాట ప‌టిమ‌, త్యాగం, నిస్వార్థం, నిజాయితీ, నిబ‌ద్ధ‌త‌లాంటి అనేక‌ గొప్ప సామాజిక‌, రాజ‌కీయ‌, నైతిక విలువ‌ల‌ను అందించింది. ‘జీవిత‌మే ప్ర‌జ‌లు… ప్ర‌జ‌లే జీవితం’గా ఆజ‌న్మాంతం స‌మాజం కోసం నిల‌బ‌డి పోరాడే ఎంద‌రో యోధుల‌ను తీర్చిదిద్దింది. అలాంటి సంగ్రామ సింహాల్లో అగ్ర‌జుడు, తొలిత‌రం యోధుడు బొమ్మ‌గాని ధ‌ర్మ‌బిక్షం. నిజాం ప్ర‌భువు, ఆయ‌న తాబేదార్ల రాక్ష‌స పాల‌న‌, ఆకృత్యాల‌కు వ్య‌తిరేకంగా ప్ర‌జా ఉద్య‌మ సేనానిగా త‌న‌ను తాను తీర్చిదిద్దుకున్నాడు. పాఠ‌శాల విద్యార్థిగా నిజాం ప్ర‌భువు ప‌ట్టాభిషేక ర‌జ‌తోత్స‌వ వేడుక బ‌హిష్క‌ర‌ణ‌తో మొద‌లైన ధిక్కార స్వ‌రం… ఆ త‌ర్వాత ప్ర‌జాస్వామ్య ప్ర‌భువుల వ‌ద్ద కూడా వెర‌వ‌కుండా సాగింది. దాదాపు ఏడు ద‌శాబ్ధాల పాటు ప్ర‌జా ఉద్య‌మాలే ఉచ్ఛ్వాస‌, నిశ్వాస‌లుగా ఎదిగి ప్ర‌జ‌ల‌తో మ‌మేక‌మైన అరుదైన నాయ‌కుడాయ‌న‌. ప్ర‌తి మ‌లుపులో ప్ర‌జ‌లు, ప్ర‌జా ఉద్య‌మాల ప‌క్షాన నిల‌బ‌డి జిల్లా, రాష్ట్ర‌, కేంద్ర స్థాయి నేత‌గా ఎదిగి తుది శ్వాస వ‌ర‌కు రాజీప‌డ‌కుండా అవిశ్రాంతంగా పోరాడిన నిశ్వార్థ‌, నిరాడంబ‌ర యోగిపుంగ‌వుడు ప్ర‌జ‌ల మ‌నిషి బొమ్మ‌గాని ధ‌ర్మబిక్షం. జీవితాంతం క‌ట్టుబ‌డి నిర్వ‌ర్తించిన సామాజిక ధ‌ర్మ‌మే త‌ల్లిదండ్రులు పెట్టిన ‘బిక్షం’ పేరు ప్రజల్లో ధ‌ర్మ‌బిక్షంగా స్థిర‌ప‌డిపోయేలా చేసింది.
బొమ్మ‌గాని ముత్తు లింగం, గోప‌మ్మ దంప‌తుల‌కు 1922 ఫిబ్ర‌వ‌రి 15న జ‌న్మించాడు ధ‌ర్మ‌బిక్షం. ఆయ‌న‌ స్వ‌స్థ‌లం న‌ల్ల‌గొండ జిల్లా మారుమూల ప్రాంత‌మైన మునుగోడు మండ‌లం ఊకొండి గ్రామం. కొంత కాలానికి వారి కుటుంబం సూర్యాపేట ప‌ట్ట‌ణంలో స్థిర‌ప‌డింది. నిజాం రాచ‌రికానికి ఎదురులేకుండా సాగుతున్న రోజులవి. ఆ రోజు సూర్యాపేట‌ ఉన్న‌త పాఠ‌శాల‌లో నిజాం ప‌ట్టాభిషేక ర‌జ‌తోత్స‌వం. విద్యార్థిగా విద్యార్థులంద‌రినీ కూడ గ‌ట్టి పాఠ‌శాల‌లో ర‌జ‌తోత్స‌వం వేడుక‌ల‌ను విజ‌య‌వంతంగా బ‌హిష్క‌రించి… నూనూగు మీసాల వ‌య‌సులోనే నిరంకుశ నిజాం రాచ‌రికాన్ని ఎదురించిన ధీరుడు ధ‌ర్మ‌భిక్షం. పాఠ‌శాల విద్యార్థిగా ఉన్న‌కాలంలో దేశ స్వాతంత్ర్య పోరాటం, నిరంకుశ నిజాం పాల‌న‌, మున‌గాల ప‌ర‌గ‌ణాలో జ‌రుగుతున్న రైతు పోరాటాల ప్ర‌భావంతో పాఠ‌శాల విద్యార్థిగానే నాయ‌క‌త్వ ల‌క్ష‌ణాలు పుణికి పుచ్చుకున్నారు.
నిరంకుశ పాల‌న‌, దోపిడీ, అన్యాయాల‌కు వ్య‌తిరేకంగా మ‌న‌సులో బ‌ల‌మైన భీజాలు నాటుకున్నాయి. దానికి తోడైన అభ్యుద‌య సాహిత్యం చైతన్యాన్ని ర‌గిలించి ఆయ‌న ద‌శ‌దిశ‌ను మార్చివేసింది. దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం, నిజాం రాక్ష‌స పాల‌న నుంచి తెలంగాణ నేల విముక్తి కోసం పోరుదారి ప‌ట్టారు. స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో క్రియాశీల‌క కార్య‌క‌ర్త‌గా ప‌నిచేస్తూనే పేద విద్యార్థుల కోసం సూర్యాపేట‌లో విద్యార్థి వ‌స‌తిగృహం(హాస్ట‌ల్‌)ను ప్రారంభించాడాయ‌న‌. న‌ల్ల‌గొండ జిల్లా విద్యార్థి సంఘ స్థాప‌న‌కు, విద్యార్థి ఉద్య‌మ నిర్మాణానికి ఆ హాస్ట‌ల్ వేదికైంది. ప్ర‌ముఖ కాంగ్రెస్ నాయ‌కుడు, మాజీ మంత్రి ఉప్పునూత‌ల పురుషొత్తం రెడ్డి, సీపీఎం అగ్ర‌నేత మ‌ల్లు వెంక‌ట న‌ర్సింహ రెడ్డి, త‌దిత‌ర నేత‌లు ఈ హాస్ట‌ల్‌లో ఆశ్ర‌యం పొంది చ‌దువుకుని ఎదిగిన వారే. అంతేకాకుండా ప‌లువురు ఐఎఎస్‌, ఐపీఎస్, సీనియ‌ర్ అధికారులైన వారు కూడా ఉన్నారు. స్వాతంత్రోద్య‌మ కార్య‌క్ర‌మాల్లో నిత్యం తీరిక‌లేకుండా ఉన్న‌ప్ప‌టికీ… హాస్ట‌ల్ నిర్వ‌హ‌ణ కోసం ప్ర‌జ‌ల నుంచి బిచ్చం ఎత్తేవాడు. ఆ విధంగా ప్ర‌జ‌ల వ‌స్త‌వులు, స‌రుకుల రూపంలో తెచ్చి హాస్ట‌ల్ నిర్వ‌హించి, విద్యాభ్యున్నతి కోసం ఒక అద్భుత‌మైన న‌మూనాను స‌మాజానికి అందిచ్చిన దార్శ‌నికుడాయ‌న‌. అందుకే ఆ హాస్ట‌ల్ వార్షికోత్స‌వానికి ముఖ్య అతిథిగా వ‌చ్చిన రాజా బ‌హ‌దుర్ వెంక‌ట్రాం రెడ్డి అక్క‌డికి వ‌చ్చిన జ‌న సందోహాన్ని చూసి ఆశ్చ‌ర‌చ‌కితుడై విష‌యం తెలుసుకుని ‘భిక్షం మాంగా ధ‌ర్మ్ కియా ఇన్‌కా నామ్ ధ‌ర్మ్‌భిక్షు హై’ అని సంభోదించారు. అప్ప‌టివ‌ర‌కు బొమ్మ‌గాని భిక్షంగా ఉన్న ఆయ‌న‌ను ప్ర‌జ‌లు ధ‌ర్మ‌భిక్షం అని పిల‌వ‌డం ప్రారంభిచార‌ట‌. ఆ పేరు ఆరు ద‌శాబ్ధాల త‌ర్వాత ఒక అద్భుత‌, అరుదైన‌, అసాదార‌ణ‌, అవ్య‌క్త‌మైన‌, అపురూప‌-అస‌మాన వ్య‌క్తిత్వానికి రూప‌మైంది.
మొద‌ట జాతీయ కాంగ్రెస్ కార్య‌క‌ర్త‌గా, ఆ త‌ర్వాత ఆర్య స‌మాజ్ కార్య‌క‌ర్త‌గా ప‌నిచేసిన ఆయ‌నలోని చైత‌న్యం, ప్ర‌శ్నించేత‌త్వం, తిరుగుబాటుత‌త్వం అక్క‌డ ఇమ‌డ‌నీయ‌లేదు. ఆయ‌న స‌హ‌జ‌శీల స్వ‌భావం ఆంధ్ర మ‌హాస‌భ వైపు అడుగులు వేయించింది. ఆంధ్ర మ‌హాస‌భ కార్య‌క‌ర్త‌గా ప‌నిచేస్తూనే 1942లో క‌మ్యూనిస్టు పార్టీల చేరాడు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధ‌న‌కోసం రాజ‌కీయ‌, సైద్ధాంతిక వైరుధ్యాల‌ను ప‌క్క‌న‌బెట్టి సంఘ‌టిత‌మై పోరాడిన‌ట్లుగానే… ఆనాడు నిజాం దాష్టీకాన్ని తుది ముట్టించేందుకు ఆంధ్ర మ‌హాస‌భ నాయ‌క‌త్వంలో స‌బ్బ‌న్న‌వ‌ర్గాలు మ‌హ‌త్త‌ర తెలంగాణ సాయుధ పోరాటానికి పిలుపునిచ్చాయి. పుచ్చ‌ల‌ప‌ల్లి సుంద‌ర‌య్య, రావి నారాయ‌ణ రెడ్డి, భీం రెడ్డి న‌ర్సింహ‌రెడ్డి, దేవుల‌ప‌ల్లి వెంక‌టేశ్వ‌ర రావు, చాక‌లి ఐల‌మ్మ‌, వ‌ట్టికోట ఆళ్వార్ స్వామి, దాశ‌ర‌థి కృష్ణ‌మాచారి వంటి యోధానుయోధుల‌తో క‌లిసి న‌డిచాడు. తెలంగాణ విముక్తికోపం పోరుస‌ల్పిన‌ ఎంద‌రో భార్యాబిడ్డ‌లు, ఆస్తులు, వ్య‌క్తిగ‌త జీవితాల‌ను త్య‌జించి ఉద్య‌మాల‌కు జీవితాన్ని అర్పించిన సంద‌ర్భ‌మ‌ది. ఉద్య‌మ అవ‌స‌రాల రీత్యా యువ‌కులు కొంత‌కాలం పెళ్లి చేసుకోవద్ద‌న్న సూచ‌న‌ను అంద‌రి క‌న్న ముందుగా ఆహ్వానించి, ఆచ‌రించి అంద‌రికీ ఆద‌ర్శంగా నిలిచిన మ‌హోన్న‌త వ్య‌క్తిత్వం ఆయ‌నిది. ఆయ‌న ఆద‌ర్శం, ఆచ‌ర‌ణ ఉద్య‌మానికే గ‌ర్వ‌కార‌ణంగా, గీటురాయిగా నిలిచింది. నూనూగు మీసాల య‌వ్వ‌నంలో పుణికి పుచ్చుకుని, తుది శ్వాస విడిచేంత వ‌ర‌కు జీవితాంతం ఆ విలువ‌ల‌ను ఆచ‌రించి వాటికే వ‌న్నె తెచ్చిన‌ నిఖార్సైన వ్య‌క్తిత్వం ఆయ‌నిది. వామ‌ప‌క్ష, విప్ల‌వోద్య‌మాల‌లోనూ నేటికీ ఆ విలువ‌లే ప్రామాణికంగా ఉన్నాయి.

ఆయ‌న జీవిత‌మంతా ఆటుపోట్లు, అరెస్టులు, అజ్ఞాతం, అర‌ణ్య‌వాసాలే. జ‌న‌గామ తాలూకా విసునూరు దేశ్‌ముఖ్‌కు వ్య‌తిరేకపోరాటానికి సంఘీభావంగా సూర్యాపేట‌లో సార్వ‌త్రిక స‌మ్మె చేయించినందుకు ఆయ‌న‌పై నిజాం ప్ర‌భుత్వం 1946లో అరెస్టు వారెంట్ జారీ చేయ‌డంతో అజ్ఞాతంలోకి వెళ్లారు. ఆయ‌న్ను ప్ర‌మాద‌క‌ర‌మైన వ్య‌క్తిగా భావించిన నిజాం ప్ర‌భుత్వం వెంటాడివేటాడి 1948లో అరెస్టుచేయ‌డంతో… న‌ల్ల‌గొండ‌, చంచ‌ల్‌గూడ‌, గుల్బ‌ర్గా, ఔరంగాబాద్ జైళ్ల‌లో ఐదున్న‌ర సంవ‌త్స‌రాల పాటు క‌ఠిన‌కారాగార శిక్ష‌ను అనుభ‌వించారు. ఈ క్ర‌మంలోనే ఉవ్వెత్తున ఎనిగిన తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాటం నిజాం రాచ‌రికాన్ని కూక‌టివేళ్ల‌తో పెకిలించింది. హైద‌రాబాద్ సంస్థానం భార‌త్ యూనియ‌న్‌లో విలీన‌మైంది. ఈ క్ర‌మంలో 1952లో జ‌రిగిన తొలిసార్వ‌త్రిక ఎన్నిక‌ల్లో న‌కిరేక‌ల్ నియోజ‌క‌వ‌ర్గం నుంచి పీపుల్స్ డెమొక్ర‌టిక్ ఫ్రంట్‌(పిడిఎఫ్) అభ్య‌ర్థిగా పోటీచేసి, అంద‌రికంటే ఎక్కువ మెజారిటీతో తొలి శాస‌న‌స‌భ‌కు ఎన్నిక‌య్యారు. 1957లో రెండోసారి, ఆ త‌ర్వాత 1962లో న‌ల్ల‌గొండ అసెంబ్లీ స్థానానికి శాస‌న స‌భ్యుడిగా… 1991, 1996లో న‌ల్ల‌గొండ లోక్‌స‌భ స్థానానికి పార్ల‌మెంట్ స‌భ్యుడిగా బ్ర‌హ్మండ‌మైన మెజారిటీతో గెలుపొందారు.

అదే స‌మ‌యంలో త‌న కుల వృత్తి అయిన క‌ల్లుగీత కార్మికుల ద‌య‌నీయ స్థితిన గ్ర‌హించిన ఆయ‌న వారి హ‌క్కులు, వృత్తి ప‌రిర‌క్ష‌ణ‌కోసం 1956లోనే గీత ప‌నివారల సంఘం ఏర్పాటుచేసి, ల‌క్ష‌లాది మంది క‌ల్లుగీత కార్మికుల‌ను కూడ‌గ‌ట్టి దేశంలోనే వృత్తి పోరాటాల‌కు ఆధ్యుడయ్యాడు. ఆ త‌ర్వాత ఎన్నో వృత్తిదారుల పోరాటాల‌కు మార్గ‌ద‌ర్శి అయ్యాడు. భూస్వాముల ఆగ‌డాల నుంచి క‌ల్లు గీత ప‌నివార‌ల భ్ర‌ద‌త కోసం ‘గీసే వాడిదే చెట్టు’ నినాదంతో జాతీయ స్థాయిలో నిర్దిష్ట విధాన రూప‌క‌ల్ప‌న‌లో ముఖ్య‌భూమిక పోషించి.. క‌ల్లు గీత కార్మికుల రెండు క‌ళ్లు అయ్యాడు. దేశంలోనే గీత‌కార్మికుల బ‌తుకు భ‌గ‌వ‌ధ్గీతాచార్యుడయ్యాడు. తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాట యోధుడిగా, ప్ర‌జా పోరాటాల నాయ‌కుడిగా, లోక్‌స‌భ స‌భ్యుడిగా, శాస‌న స‌భ్యుడిగానూ ప్ర‌జ‌ల వాణి వినిపించి త‌న ధ‌ర్మాన్ని నిఖార్సుగా నిర్వ‌ర్తించి సార్థ‌క‌నామ‌ధేయుడ‌య్యాడు. నూనూగు మీసాల వ‌య‌సులోనే క‌ర్క‌శుడైన నిజాం రాచ‌రికాన్ని ధిక్క‌రించడంతో మొద‌లైన జీవిత ప్ర‌స్థానం 2011, మార్చి26న తుది శ్వాస విడిచేంత వ‌ర‌కు ఏడు ద‌శాబ్ధాల పాటు ప్ర‌జా ఉద్య‌మాలే ఉచ్ఛ్వాస‌, నిశ్వాస‌లుగా సాగింది. ‘పుట్టుక ఒక‌టే త‌న‌ది – బ‌తుకంతా ప్ర‌జ‌ల‌ది… జీవ‌మొక‌టే త‌న‌ది – జీవితం ఉద్య‌మాల‌ది… అన్యాయం ఎదురైతే నిప్పులు కురిసిన క‌న్నులు… రాచ‌కొండ గుట్ట‌ల‌పై తుప్పులు న‌రికిన చేతులు… నిజాయితీకి నిలువెత్తు రూపం… పోరాట‌పు అనుభ‌వాలు పండిన త‌ల వెండికొండ‌- నేల‌పై న‌డుస్తున్న ఆర‌డ‌గుల ఎర్ర‌జెండా… స‌మ‌స‌మాజ ల‌క్ష్యం-ఎరుపెక్కిన వృక్షం… పీడిత జ‌న‌ప‌క్షం బొమ్మ‌గాని ధ‌ర్మ‌బిక్షం…’ అంటూ ప్ర‌జాక‌వి సుద్దాల అశోక్ తేజ నివాళుల‌ర్చించారు. ఆ మ‌హ‌నీయుడి జీవితం ఈ త‌రం ఉద్య‌మ‌కారులు, సామాజిక జీవితంలో ఉండేవారికి ఆచ‌ర‌ణీయం.
(ఈ రోజు… మార్చి26 నాడు ఆయ‌న వ‌ర్థంతి సంద‌ర్భంగా ఆ మ‌హానీయుడికి వంద‌నాల‌తో)
* * *

ప‌ల్లె ర‌వి కుమార్‌
ఉపాధ్య‌క్షుడు, తెలంగాణ యూనియన్ ఆఫ్ వర్కింగ్ జర్నలిస్ట్స్(TUWJ)
Email: palleravi@live.com